Cảnh đìu hiu nơi 'thiên đường mua sắm'

Buổi sáng ở cửa khẩu Tân Thanh thường sôi động với những dòng xe chở hàng và người nối nhau tại khu vực làm thủ tục xuất nhập cảnh, trái ngược với cảnh đìu hiu ở chợ Tân Thanh - nơi từng được ví như "thiên đường mua sắm" của vùng biên. 

Trong chợ, một số tiểu thương lặng lẽ kéo cửa cuốn, mang hàng hóa, như quần áo, túi xách, đồ gia dụng... ra treo trước quầy hàng. Sau khi phủi bụi trên từng món hàng, chỉnh lại những chiếc móc, những người bán hàng uể oải ngồi xuống chiếc ghế nhựa chờ khách.

ẢNH: LINH ANH

Ở những lối đi sâu bên trong, nhiều gian hàng vẫn đóng cửa. Có quầy chỉ hé một phần cửa cuốn, phía trước đặt vài thùng hàng. Tiếng mời chào thưa thớt, thi thoảng mới vang lên khi một nhóm khách dừng lại hỏi giá.

Ký ức những ngày không kịp ăn trưa

Chợ Tân Thanh nằm sát khu vực cửa khẩu Tân Thanh, cách trung tâm tỉnh Lạng Sơn khoảng 30 km. Trong nhiều năm, nơi đây là điểm đến quen thuộc của các đoàn khách từ Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Bắc Giang và nhiều tỉnh phía bắc.

Nhắc về thời chợ đông khách, những tiểu thương lâu năm vẫn nhớ rõ cảnh xe du lịch nối đuôi nhau vào bãi. Từ sáng sớm, khách đã đứng kín các lối đi. Chị Nguyễn Thị Thu, một tiểu thương tại khu chợ, chia sẻ: "Ngày đó, có những ngày người bán không kịp ăn trưa. Hàng vừa chuyển về đã có khách đứng chờ. Một gian hàng nhỏ nhưng phải có vài người cùng trông, người lấy hàng, người tính tiền, người đóng gói".

Thời ấy, một ki ốt có vị trí đẹp được xem là tài sản lớn. Người muốn thuê phải chờ đợi hoặc trả mức giá cao. Không ít gia đình từ nơi khác đến Tân Thanh thuê nhà, mở quầy, rồi gắn bó với khu chợ suốt nhiều năm.

Nhịp sống của vùng cửa khẩu khi đó cũng xoay quanh những chuyến xe du lịch. Quán ăn, nhà nghỉ, điểm trông xe và dịch vụ vận chuyển hàng hóa cùng hoạt động nhộn nhịp theo dòng khách.

ẢNH: LINH ANH

Nhưng sau những năm dịch bệnh, mọi thứ thay đổi nhanh chóng. Hoạt động qua lại biên giới từng có thời gian gián đoạn. Khách du lịch giảm, nhiều gian hàng phải đóng cửa. "Bây giờ có những ngày còn không mở hàng", chị Thu buồn rầu nói.

Những mặt hàng từng khiến người mua phải đi hàng trăm cây số đến Tân Thanh nay có thể tìm thấy trên các sàn thương mại điện tử. Chỉ cần vài thao tác trên điện thoại, hàng được chuyển tận nhà, giá cả dễ so sánh, mẫu mã cũng phong phú hơn.

Trước sự thay đổi ấy, nhiều tiểu thương phải tìm cách thích nghi. Người chuyển sang bán hàng trực tuyến, người livestream ngay tại quầy, người biến gian hàng thành nơi chứa hàng và đóng đơn. Một số khác rời chợ, tìm công việc mới sau nhiều năm bám trụ.

Những người còn lại vẫn mở cửa mỗi sáng. Với họ, khu chợ không chỉ là nơi buôn bán mà còn là sinh kế, là phần lớn quãng đời đã đi qua.

Dòng người đi qua, khách chưa ở lại

Sự trầm lắng bên trong chợ tạo nên một hình ảnh đối lập với không khí giao thương ngoài cửa khẩu. Mỗi ngày, hàng hóa và người dân vẫn qua lại khu vực Tân Thanh. Hoạt động thông quan từng bước được số hóa, các tuyến đường chuyên dụng được tổ chức nhằm nâng cao năng lực vận chuyển và giảm áp lực phương tiện tại khu vực cửa khẩu chính.

ẢNH: LINH ANH

Dòng người qua biên giới đông lên, nhưng không phải ai cũng trở thành khách của khu chợ. Nhiều đoàn khách sau khi hoàn tất thủ tục lên xe rời đi theo lịch trình đã định. Người sang thăm thân hoặc giao thương thường chỉ dừng lại trong thời gian ngắn. Những chuyến xe chở hàng cũng vận hành theo một quy trình khép kín, ít tạo ra sự kết nối với hoạt động mua bán dân sinh trong chợ.

Trong khi đó, phần lớn không gian chợ vẫn mang dáng dấp của mô hình buôn bán truyền thống, các gian hàng san sát, mặt hàng tương đối giống nhau, khu vực nghỉ chân, ăn uống và trải nghiệm còn hạn chế.

Để tạo sự "chuyển mình" cho thương mại vùng biên, ông Nguyễn Quốc Toàn, Giám đốc Ban quản lý Khu kinh tế cửa khẩu Đồng Đăng - Lạng Sơn, cho hay, đầu tháng 6.2026, UBND tỉnh Lạng Sơn đã ban hành Quyết định phê duyệt đề án, phương án quy hoạch và thiết kế ý tưởng kiến trúc Khu hợp tác thương mại, du lịch Tân Thanh - Pò Chài. Khu vực nghiên cứu rộng khoảng 70,67 ha, gồm 4 phân khu: thương mại - chợ biên giới; dịch vụ - du lịch; văn hóa - giao lưu dân tộc; cải tạo, chỉnh trang tuyến phố và hình thành tuyến phố bản sắc.

Đề án hướng tới xây dựng Tân Thanh thành trung tâm biên giới hiện đại, xanh, sạch, văn minh; hình thành dòng khách ổn định, phát triển sản phẩm du lịch đặc trưng và tạo việc làm cho khoảng 1.000 lao động địa phương. Tổng kinh phí ước tính cho một số nhóm dự án chính khoảng 1.450 tỉ đồng. Nguồn lực thực hiện dự kiến được huy động từ ngân sách nhà nước, vốn xã hội hóa, doanh nghiệp Việt Nam - Trung Quốc, nhà đầu tư tư nhân và các hình thức đối tác công - tư.

Việc triển khai được chia thành 3 giai đoạn. Từ năm 2026 đến 2028, tỉnh Lạng Sơn tập trung hoàn thiện quy hoạch, chuẩn bị quỹ đất và xây dựng hệ thống hạ tầng khung.

Trong giai đoạn 2029 - 2031, các khu chức năng trọng điểm dự kiến được đầu tư, đưa vào vận hành. Đến năm 2035, Tân Thanh hướng tới hoàn thiện mô hình cửa khẩu thông minh.

"Khi hoàn thành, khu hợp tác Tân Thanh - Pò Chài được kỳ vọng tạo thêm động lực cho kinh tế cửa khẩu Lạng Sơn, mở rộng sinh kế cho người dân địa phương và nâng vai trò của Tân Thanh trên hành lang thương mại Việt Nam - Trung Quốc", ông Toàn nói.